Maskne – trądzik od maseczki i inne odmiany trądziku mechanicznego

Maskne to trądzik mechaniczny, który pojawia się w miejscach przylegania maseczki: na brodzie, wokół ust i na policzkach. Dziś dotyczy przede wszystkim osób, które noszą maseczkę w pracy albo w sezonie infekcji. Powstaje, gdy skóra przez kilka godzin dziennie jest uciskana i pocierana, a pod materiałem rosną temperatura i wilgotność. Dlatego oprócz łagodnego oczyszczania i lekkiego nawilżania skórze pomagają przerwy w noszeniu maseczki i jej regularna wymiana.

Czym jest maskne i dlaczego wciąż dotyczy wielu osób?

Nazwa maskne powstała w czasie pandemii COVID-19 z połączenia angielskich słów mask (maseczka) i acne (trądzik). Opisuje odmianę trądziku mechanicznego (acne mechanica), czyli wyprysków wywołanych uciskiem, tarciem i ograniczonym dostępem powietrza do skóry [1]. Zmiany skupiają się w tak zwanej strefie O, obejmującej brodę, okolice ust, policzki i grzbiet nosa. Mogą pojawić się u osób, które wcześniej nie miały problemów z cerą, albo nasilić istniejący trądzik.

Dermatolodzy zaproponowali kryteria, które pomagają odróżnić maskne od zwykłego trądziku. Zmiany pojawiają się lub nasilają po około sześciu tygodniach regularnego noszenia maseczki, zwykle dłużej niż 4–6 godzin dziennie, i słabną, gdy maseczka przez dłuższy czas nie jest potrzebna [1]. Związek z czasem noszenia jest więc najważniejszą wskazówką.

Obowiązek noszenia maseczek dawno minął, ale problem nie zniknął. W pracy maseczkę zakłada się nadal między innymi podczas zabiegów stomatologicznych, operacji czy w kontakcie z pacjentami w sezonie infekcji. Personel medyczny był też grupą, w której w czasie pandemii trądzik od maseczki zdarzał się najczęściej: wśród 101 przebadanych pracowników ochrony zdrowia w Turcji stwierdzono go u ponad połowy [1]. Poza pracą część osób sięga po nią w sezonie przeziębień i grypy albo przy alergii na pyłki, a niektórzy zimą zakładają maskę antysmogową.

Co dzieje się ze skórą pod maseczką przez kilka godzin?

Maseczka tworzy przy twarzy zamkniętą przestrzeń, w której skóra funkcjonuje w innych warunkach niż zwykle. Wydychane powietrze podnosi temperaturę i wilgotność, a materiał przy każdym ruchu ust i żuchwy pociera naskórek. Wilgoć i ucisk sprzyjają zaczopowaniu ujść gruczołów łojowych, od którego zaczyna się powstawanie zaskórnika [1].

Ciepło pod maseczką zwiększa też wydzielanie łoju: wzrost temperatury skóry o 1°C zwiększa ilość sebum o około 10% [1]. Zmienia się przy tym mikrobiom, czyli zespół mikroorganizmów naturalnie zasiedlających skórę. Ciepłe, wilgotne i bogate w łój środowisko sprzyja bakteriom Cutibacterium acnes, które podtrzymują stan zapalny w trądziku. Stale wilgotny i pocierany naskórek łatwiej traci też wodę, przez co bariera ochronna słabnie, a skóra szybciej reaguje podrażnieniem.

Znaczenie ma także rodzaj maseczki. Półmaski FFP2 przylegają szczelniej i zatrzymują więcej ciepła i wilgoci niż maseczki chirurgiczne, dlatego w badaniu pracowników ochrony zdrowia częściej wiązały się z trądzikiem [1]. Maseczki bawełniane sprzyjają z kolei zmianom wtedy, gdy nosi się je kilka dni bez prania, bo gromadzą pot, łój i zanieczyszczenia. Najsilniej reaguje skóra, na której już wcześniej występowały zmiany. U osób z trądzikiem i trądzikiem różowatym, które nosiły maseczkę co najmniej 6 godzin dziennie, po sześciu tygodniach zmiany wyraźnie się nasiliły, a wraz z nimi pogorszyła się jakość życia [2].

Jak odróżnić maskne od innych zmian w strefie maseczki?

Nie każda wysypka pod maseczką to trądzik. Na maskne wskazują przede wszystkim zaskórniki oraz grudki i krostki w strefie przylegania maseczki, często przy nadmiernie przetłuszczającej się skórze [1]. Takie zmiany zwykle nie swędzą. Świąd, pieczenie i łuszczenie się skóry świadczą raczej o podrażnieniu albo alergii. W ankiecie dermatologów z Wrocławia świąd twarzy związany z maseczką zgłaszało blisko 20% noszących ją osób, częściej te ze skórą wrażliwą, atopową lub z wcześniejszymi problemami skórnymi [3].

Podrażnienie kontaktowe pojawia się tam, gdzie maseczka najmocniej uciska: na grzbiecie nosa, policzkach i za uszami. Skóra czerwienieje, piecze, a z czasem się łuszczy. Tak reaguje zwłaszcza skóra sucha, która zamiast wyprysków odpowiada na maseczkę uczuciem ściągnięcia. Gdy zmiany mają ostre granice odpowiadające kształtowi maseczki, przyczyną może być alergia na jej materiały: metal w blaszce dopasowującej maseczkę do nosa, składniki gumy w elastycznych paskach albo formaldehyd uwalniany z włókniny [1]. W takiej sytuacji pomaga dopiero zmiana maseczki na model z innego materiału.

Podobny obraz dają też inne choroby skóry. Trądzik różowaty nie tworzy zaskórników, za to towarzyszą mu rumień i rozszerzone naczynka, często także poza strefą maseczki. Zapalenie okołoustne to drobne grudki i krostki wokół ust, zwykle z wąskim pasem niezmienionej skóry tuż przy czerwieni wargowej. Łojotokowe zapalenie skóry objawia się z kolei tłustymi, żółtawymi łuskami na zaczerwienionej skórze, najczęściej w fałdach nosowo-wargowych i przy brwiach [1]. Jeśli zmiany nie słabną mimo łagodnej pielęgnacji, przyczynę najlepiej ustalić u dermatologa, bo każda z tych chorób wymaga innego postępowania.

Jak pielęgnować skórę, która spędza dzień pod maseczką?

Najważniejsze jest, by nie dokładać skórze kolejnych bodźców. Twarz najlepiej myć rano i wieczorem łagodnym preparatem o pH zbliżonym do naturalnego odczynu skóry, a dodatkowo po zdjęciu maseczki po długim dyżurze [1]. Częstsze mycie i silne detergenty osłabiają barierę naskórka, na co skóra odpowiada wzmożonym wydzielaniem sebum. Z tego samego powodu warto zrezygnować z peelingów ziarnistych i pocierania twarzy ręcznikiem.

Nawilżanie jest potrzebne także cerze tłustej, bo wilgoć pod maseczką nie oznacza nawilżonej skóry. Najlepiej sprawdzają się lekkie, niekomedogenne kremy i żele, nakładane z wyprzedzeniem, aby wchłonęły się przed założeniem maseczki. Pod okluzją, czyli szczelnym przykryciem skóry, dobrze tolerowane są humektanty, substancje wiążące wodę w naskórku, takie jak kwas hialuronowy (Sodium Hyaluronate). Ciężkie emolienty tworzące na skórze szczelną warstwę, na przykład wazelina (Petrolatum), olej mineralny czy lanolina, pod maseczką dodatkowo tę okluzję nasilają [1]. Bogatsze formuły warto więc stosować na noc.

Składniki przeciwtrądzikowe najlepiej stosować wieczorem, gdy skóra nie jest już przykryta maseczką. Kwas salicylowy (Salicylic Acid) rozpuszcza łój w ujściach gruczołów łojowych i ogranicza powstawanie zaskórników. Kwas azelainowy (Azelaic Acid) łagodzi stan zapalny, a niacynamid (Niacinamide) reguluje wydzielanie sebum [1]. Pod maseczką kwasy i retinoidy drażnią jednak silniej niż zwykle, dlatego warto wprowadzać je stopniowo i w umiarkowanych stężeniach. Kwas salicylowy łączy z olejem z konopi siewnej (Cannabis Sativa Seed Oil) na przykład krem Cannaderm Aknea. Olej konopny nawilża cerę, przy tym nie obciążając jej.

Strefę pod maseczką najlepiej zostawić bez podkładu i pudru. Kosmetyki kolorowe mieszają się pod materiałem z potem i łojem, zatykają pory i szybciej brudzą maseczkę, dlatego makijaż warto ograniczyć do okolic oczu. Zmian nie należy też wyciskać, bo uszkodzona skóra goi się dłużej i łatwiej powstają na niej przebarwienia oraz blizny [1].

Jak dobrać i pielęgnować maseczkę, żeby mniej drażniła skórę?

Maseczka powinna dobrze przylegać, ale nie uciskać. Zbyt mała maseczka mocno uciska grzbiet nosa i policzki, a zbyt luźna przesuwa się przy mówieniu i pociera skórę. Najmniejsze ryzyko podrażnień i alergii dają maseczki białe, niebarwione, bo barwniki tekstylne mogą uczulać [1].

Równie ważna jest regularna wymiana. Maseczkę chirurgiczną zaleca się zmieniać mniej więcej co 4 godziny, a wcześniej, jeśli stanie się wilgotna [1]. Półmaski FFP2 i maski antysmogowe stosuje się zgodnie z instrukcją producenta, a maseczki wielorazowe najlepiej prać po każdym dniu noszenia.

Jeśli warunki na to pozwalają, warto co około 2 godziny zdejmować maseczkę na 15 minut w bezpiecznym miejscu [1]. Przed jej założeniem i po zdjęciu dobrze jest umyć ręce. Nie należy natomiast spryskiwać maseczki od wewnątrz płynami dezynfekującymi ani tonikami z alkoholem. Zamiast chronić skórę, takie preparaty podrażniają ją i nasilają okluzję [1].

Gdzie jeszcze pojawia się trądzik mechaniczny?

Maskne to tylko jedna z odmian trądziku mechanicznego. Ten sam mechanizm, czyli ucisk, tarcie, ciepło i wilgoć, działa wszędzie tam, gdzie odzież lub sprzęt przez dłuższy czas przylegają do skóry [4]. Najczęściej dotyczy to osób aktywnych fizycznie. Wypryski pojawiają się na czole i przy linii włosów pod kaskiem, na brodzie i żuchwie pod jego paskiem, a na plecach i ramionach pod ciasną odzieżą sportową i ochraniaczami.

Nie zawsze przyczyną jest sport. U skrzypków i altowiolistów zmiany powstają na szyi w miejscu podparcia instrumentu, u osób, które pracują z brodą opartą na dłoni, na brodzie i żuchwie. Przy długim siedzeniu w fotelu mogą pojawić się też na plecach, w miejscu kontaktu z oparciem [4].

Postępowanie jest zawsze takie samo: najpierw ogranicza się czynnik mechaniczny, a dopiero potem dobiera pielęgnację [4]. Pod kask i ochraniacze warto zakładać czystą, chłonną warstwę z bawełny, sprzęt regularnie czyścić, a skórę myć możliwie szybko po treningu. Kosmetyki przeciwtrądzikowe nie przyniosą trwałej poprawy, jeśli skóra codziennie jest uciskana w tym samym miejscu.

Źródła

1. 1. Spigariolo C.B., Giacalone S., Nazzaro G., „Maskne: The Epidemic within the Pandemic: From Diagnosis to Therapy”, Journal of Clinical Medicine, 2022.
2. 2. Damiani G. i wsp., „COVID-19 related masks increase severity of both acne (maskne) and rosacea (mask rosacea): Multi-center, real-life, telemedical, and observational prospective study”, Dermatologic Therapy, 2021.
3. 3. Szepietowski J.C. i wsp., „Face Mask-induced Itch: A Self-questionnaire Study of 2,315 Responders During the COVID-19 Pandemic”, Acta Dermato-Venereologica, 2020.
4. 4.Gorajek A. i wsp., „Mechanical acne – a review of contributing factors and diagnostic-therapeutic approach”, Journal of Education, Health and Sport, 2022.