Maść Tygrysia: Co mówią badania naukowe o jej skuteczności?

Czym jest Maść Tygrysia?

Maść Tygrysia (Tiger Balm) to preparaty przeciwbólowe o ponad 150-letniej tradycji, opracowane pierwotnie w latach 70. XIX wieku przez chińskiego zielarza Aw Chu Kina. Produkty te łączą składniki roślinne o udokumentowanym działaniu miejscowym: kamforę, mentol oraz wybrane olejki eteryczne.

Po nałożeniu na skórę maść wywołuje charakterystyczne odczucie ciepła i chłodu. Ten efekt wynika z mechanizmu zwanego kontr-podrażnieniem — miejscowe bodźce sensoryczne konkurują z sygnałami bólowymi w drodze do mózgu, co może zmniejszać odczuwanie bólu.

Składniki aktywne i ich działanie

Kamfora (ok. 11% w standardowych formulacjach)

Kamfora działa jako środek rozgrzewający poprzez zwiększanie miejscowego przepływu krwi. Badania neurobiologiczne wykazały, że kamfora aktywuje receptory TRPV1 i TRPV3, co prowadzi do ich desensytyzacji (zmniejszenia wrażliwości) — efekt ten może częściowo odpowiadać za właściwości przeciwbólowe tego składnika.

Mentol (8-10%)

Mentol pochodzi z olejków miętowych i wywołuje odczucie chłodu poprzez aktywację receptorów TRPM8 — tych samych, które reagują na niską temperaturę. Oprócz efektu chłodzącego, mentol wykazuje łagodne właściwości znieczulające miejscowo.

Olejki eteryczne

W zależności od wariantu produktu, Maść Tygrysia może zawierać:

• Olejek goździkowy — zawiera eugenol, który w badaniach wykazał właściwości przeciwbólowe
• Olejek kajeputowy — tradycyjnie stosowany w celu łagodzenia bólu głowy
• Olejek cynamonowy (w wariancie czerwonym) — może wspomagać działanie rozgrzewające

Co mówią badania kliniczne?

Napięciowe bóle głowy — najlepiej udokumentowane zastosowanie

Randomizowane, kontrolowane badanie przeprowadzone przez Schattnera i Randersona (1996), opublikowane w Australian Family Physician, porównało skuteczność Maści Tygrysiej z paracetamolem i placebo u osób z napięciowym bólem głowy.

Główne wnioski:

• Maść Tygrysia nakładana na skronie wykazała statystycznie istotną przewagę nad placebo (p<0.05)
• Nie stwierdzono istotnej różnicy między Maścią Tygrysią a paracetamolem — co oznacza, że obie metody były porównywalnie skuteczne w tym badaniu

Warto podkreślić, że było to pojedyncze badanie z ograniczoną liczbą uczestników. Przegląd systematyczny Antonelliego i wsp. (2020) potwierdza te wyniki, ale zaznacza potrzebę dalszych badań.

Bóle mięśniowo-szkieletowe

Składniki Maści Tygrysiej — głównie kombinacja kamfory i mentolu — są badane w kontekście dolegliwości mięśniowych. Mechanizm działania obejmuje zarówno efekty neurologiczne (modulacja receptorów bólowych), jak i naczyniowe (miejscowe zwiększenie przepływu krwi).

Przegląd systematyczny z 2020 roku ocenia jakość dowodów dla tego zastosowania jako "zadowalającą do dobrej", przy czym autorzy wskazują na ograniczoną liczbę badań wysokiej jakości.

Wpływ na krążenie miejscowe

Badanie Ljungfelta i wsp. (1994) przy użyciu pletyzmografii i flowmetrii laserowej wykazało, że Maść Tygrysia stosowana z masażem istotnie zwiększa przepływ krwi zarówno w skórze, jak i w głębszych tkankach. Sam masaż bez maści daje mniejszy efekt.

Jest to obserwacja istotna, ponieważ poprawa miejscowego krążenia może wspierać procesy regeneracyjne tkanek.

Maść Tygrysia Czerwona vs Biała — różnice

Warianty Forte/Ultra Strength zawierają wyższe stężenia składników aktywnych i są przeznaczone dla osób znających już reakcję swojej skóry na standardowe preparaty.

Bezpieczeństwo stosowania i przeciwwskazania

Maść Tygrysia jest ogólnie dobrze tolerowana przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami. Niemniej przegląd systematyczny Antonelliego i wsp. (2020) dokumentuje przypadki działań niepożądanych:

Możliwe reakcje:

• Podrażnienie skóry
• Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry (rzadko)
• Uczucie pieczenia przy nadmiernym użyciu

Nie stosować:

• Na uszkodzoną skórę, rany, oparzenia
• W okolicach oczu i błon śluzowych
• U dzieci poniżej 12 lat (bez konsultacji lekarskiej)
• W ciąży i podczas karmienia piersią (bez konsultacji lekarskiej)

Przed pierwszym użyciem warto wykonać próbę na małym fragmencie skóry (np. wewnętrzna strona przedramienia) i odczekać 24 godziny.

Praktyczne wskazówki stosowania

1. Nanieś niewielką ilość maści na bolący obszar
2. Wmasuj delikatnie do momentu wchłonięcia
3. Umyj ręce po aplikacji
4. Stosuj maksymalnie 3-4 razy dziennie
5. Nie stosuj pod opatrunkami okluzyjnymi

Podsumowanie

Maść Tygrysia to preparat o długiej tradycji stosowania, który zyskał potwierdzenie skuteczności w badaniach naukowych — szczególnie w przypadku napięciowych bólów głowy. Dla innych zastosowań (bóle mięśni, stawów) dowody są obiecujące, choć wymagają dalszych badań.

Jako środek miejscowy, Maść Tygrysia stanowi opcję dla osób szukających alternatywy lub uzupełnienia doustnych leków przeciwbólowych. Jak w przypadku każdego preparatu, kluczowe jest stosowanie zgodne z zaleceniami i świadomość potencjalnych ograniczeń.

Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej. W przypadku przewlekłego bólu lub nasilonych dolegliwości skonsultuj się z lekarzem.

Źródła

1. Schattner P, Randerson D. (1996). Tiger Balm as a treatment of tension headache. A clinical trial in general practice. Australian Family Physician, 25(2), 216-220. PubMed
2. Antonelli M, Donelli D, Valussi M. (2020). Efficacy, safety and tolerability of Tiger Balm® ointments: a systematic review and a meta-analysis of prevalence. Journal of Pharmacy & Pharmacognosy Research, 8(1), 1-17. Pełny tekst (Open Access)
3. Ljungfelt C, et al. (1994). The effect of liniment on blood flow. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 4, 119-123. Wiley Online Library
4. Xu H, Blair NT, Clapham DE. (2005). Camphor Activates and Strongly Desensitizes the Transient Receptor Potential Vanilloid Subtype 1 Channel. Journal of Neuroscience, 25(39), 8924-8937. PMC
5. Healthline. (2025). Tiger Balm: Uses, Ingredients, Tips for Use, Side Effects. healthline.com/health/tiger-balm-uses