Hemoroidy to naturalne sploty naczyniowe w kanale odbytu, które uszczelniają odbyt. O chorobie hemoroidalnej mówi się dopiero wtedy, gdy nadmiernie się przekrwią i powiększą, wywołując ból, świąd, obrzęk oraz krwawienie. Wczesne dolegliwości łagodzi zwykle postępowanie zachowawcze — więcej błonnika, nawodnienie, ruch i preparaty miejscowe. Utrzymujące się lub nawracające krwawienie wymaga jednak konsultacji lekarskiej.
Czym są hemoroidy i dlaczego zaczynają dokuczać?
Wbrew obiegowej opinii hemoroidy (guzki krwawnicze) to fizjologiczna struktura, którą każdy ma od urodzenia — poduszkowate sploty żylne uszczelniające kanał odbytu i współodpowiadające za kontrolę nad oddawaniem gazów i stolca. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy nadmiernie wypełniają się krwią i powiększają; wówczas mówi się o chorobie hemoroidalnej. Wyróżnia się hemoroidy wewnętrzne, położone w kanale odbytu i niewidoczne bez badania, oraz zewnętrzne — widoczne jako sinawe guzki wokół odbytu.
Do najczęstszych objawów choroby hemoroidalnej należą jasnoczerwone krwawienie pojawiające się podczas lub po wypróżnieniu, świąd i pieczenie okolicy odbytu oraz ból i dyskomfort nasilające się przy siedzeniu. W bardziej zaawansowanych postaciach dołączają wypadanie guzków poza odbyt, wyciek śluzu i uczucie niepełnego wypróżnienia.
Dolegliwość jest powszechna: międzynarodowe badanie ankietowe wśród dorosłych z ośmiu krajów oszacowało jej występowanie na około 11% populacji. Chorobę rozpoznaje się zwykle między 45. a 65. rokiem życia, choć coraz częściej dotyczy również osób młodszych. U jej podłoża leży wzrost ciśnienia w splotach żylnych odbytu — sprzyjają mu przewlekłe zaparcia, siedzący tryb życia, ciąża i poród, dieta uboga w błonnik, otyłość oraz długotrwałe parcie na stolec.
Jak łagodzić objawy hemoroidów w domu?
Podstawą wczesnego postępowania jest zmiana codziennych nawyków. Dieta bogata w błonnik (co najmniej 25 g dziennie), odpowiednie nawodnienie i regularny ruch zmiękczają stolec i ułatwiają wypróżnianie, ograniczając parcie. Znaczenie błonnika potwierdza przegląd Cochrane: jego zwiększona podaż o około połowę zmniejsza ryzyko utrzymywania się objawów i istotnie ogranicza krwawienie. Warto też zadbać o higienę okolicy odbytu i nie przedłużać siedzenia na toalecie.
Objawy — ból, świąd i obrzęk — łagodzą również preparaty miejscowe. W ich składzie powtarza się kilka grup składników o różnym zadaniu. Za doraźną ulgę odpowiadają przede wszystkim substancje ściągające i kojące — tlenek cynku, oczar wirginijski czy alantoina — które zmniejszają podrażnienie delikatnej skóry okolicy odbytu i wspierają jej regenerację. Uzupełniają je składniki o działaniu przeciwzapalnym, na przykład ekstrakt z konopi, oraz miejscowo znieczulające. Preparaty miejscowe nakłada się kilka razy dziennie na oczyszczoną okolicę.
Pielęgnacja miejscowa łagodzi dolegliwości odczuwane na co dzień, a jej efekt jest wyraźniejszy w połączeniu ze zmianą nawyków — sama dieta czy sam preparat działają słabiej niż oba te elementy razem. Przy nawracającym krwawieniu dalsze postępowanie warto ustalić z lekarzem.
Szczególnie często hemoroidy pojawiają się w okresie okołoporodowym. Szacuje się, że dotyczą około 40% kobiet w ciąży i po porodzie, najczęściej w trzecim trymestrze oraz w pierwszych dniach po porodzie — sprzyjają im wzrost ciśnienia w jamie brzusznej, zaparcia i parcie podczas porodu. W tym czasie postępowanie jest przede wszystkim zachowawcze: dbałość o miękki stolec, nawodnienie i łagodzące preparaty miejscowe, a ewentualne zabiegi odkłada się zwykle na okres po zakończeniu ciąży i karmienia. Z tego względu istotne jest sprawdzenie, czy dany preparat jest przeznaczony do stosowania w ciąży i podczas laktacji.
Kiedy hemoroidy wymagają wizyty u lekarza?
Postępowanie domowe sprawdza się w łagodnych i wczesnych postaciach choroby. Do lekarza warto zgłosić się, gdy objawy utrzymują się mimo kilkunastu dni pielęgnacji, krwawienie jest obfite lub nawraca, pojawia się silny ból albo gdy guzki wypadają poza odbyt. W zaawansowanych stadiach stosuje się metody zabiegowe — od gumkowania i skleroterapii po chirurgiczne usunięcie zmienionych guzków.
Szczególnie istotne jest krwawienie z odbytu. Choć najczęściej odpowiadają za nie hemoroidy, ten sam objaw może towarzyszyć poważniejszym schorzeniom, w tym rakowi jelita grubego — dlatego świeżej ani nawracającej krwi nie należy bagatelizować, a jej przyczynę powinien ocenić lekarz. Prawidłowe rozpoznanie jest warunkiem skutecznego, dobranego do stopnia zaawansowania postępowania.
Najczęściej zadawane pytania
Czy maści i żele na hemoroidy można stosować w ciąży?
Zależy to od konkretnego preparatu — nie każdy ma takie przeznaczenie, dlatego warto sprawdzić informację od producenta. Przykładem preparatu dopuszczonego do stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią jest żel Cannaderm Hemox, wyrób medyczny na bazie ekstraktu z konopi. Dolegliwości hemoroidalne są w tym okresie częste ze względu na wzrost ciśnienia w splotach żylnych, jednak przed użyciem jakiegokolwiek preparatu warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym.
Czym różni się żel lub maść od czopków na hemoroidy?
Żele i maści nakłada się zewnętrznie — na okolicę odbytu i hemoroidy zewnętrzne — gdzie łagodzą ból, świąd i obrzęk oraz chronią podrażnioną skórę. Czopki wprowadza się do kanału odbytu, dzięki czemu działają przede wszystkim na hemoroidy wewnętrzne. Wybór zależy od lokalizacji i charakteru dolegliwości, a niekiedy obie formy stosuje się równolegle.
Czy krwawienie z odbytu zawsze oznacza hemoroidy?
Nie. Hemoroidy są najczęstszą przyczyną jasnoczerwonej krwi pojawiającej się przy wypróżnianiu, ale krwawienie z odbytu może wynikać także z innych schorzeń, w tym z raka jelita grubego. Z tego powodu każdego nowego, obfitego lub nawracającego krwawienia nie należy lekceważyć — jego przyczynę powinien ocenić lekarz.
Źródła
- 1. Sheikh P, Régnier C, Goron F, Salmat G. The prevalence, characteristics and treatment of hemorrhoidal disease: results of an international web-based survey. Journal of Comparative Effectiveness Research. 2020;9(17):1219–1232.
- 2. Shirvani AE i wsp. Worldwide prevalence of haemorrhoids: a systematic review and meta-analysis. Annals of Medicine. 2025;58(1).
- 3. Alonso-Coello P, Guyatt G, Heels-Ansdell D i wsp. Laxatives for the treatment of hemorrhoids. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2005;(4):CD004649.
- 4. Bužinskienė D, Sabonytė-Balšaitienė Ž, Poškus T. Perianal diseases in pregnancy and after childbirth: frequency, risk factors, impact on women's quality of life and treatment methods. Frontiers in Surgery. 2022;9:788823.
Pozostaw komentarz